b_300_300_16777215_10_images_saeesadrr.jpg

اساس نیوز،خالد محمودی * : سعه ي صدر كه ما از آن به عنوان حلم و بردباري تعبير مي كنيم از نظر اسلام داراي اهميت زيادي است و شرط اساسي رساندن پيام خدا به شمار می رود .

سعه صدرعنوان نعمتي به حساب آمده است كه زمينه ساز پذيرش هدايت خدا، اسلام و حقيقت مي باشد. این خصلت از نظر اجتماعي بهترين وسيله جذب مردم است و مهم ترين عامل براي جلوگيري از پراكندگي و اختلاف امت اسلامي است.

در منابع اسلامي، گاهي از سعه ي صدر به شرح صدر تعبير مي شود. واژه شناسي در اين خصوص روشنگر اين نكته است.

سعه صدر چيست؟

در لغت «سعه» به معناي طاقت و قدرت و «صدر» به معناي سينه است. اصطلاح ديگري که به معناي «سعه صدر» آمده است «شرح صدر» مي‏باشد و «شرح» هم در لغت به معناي توسعه و گستردگي آمده است و «شرح صدر» به معناي گشادگي در سينه مي‏باشد.

بعضي بر اين باورند که صدر-سينه-که در آيات و روايات مطرح شده، کنايه از مرکز ادراکات انسان مي‏باشد و اگر در مديريت، بحث از «سعه صدر» يا «شرح صدر» مي‏شود،مقصود توان بيشتر در درک مطالب و تحمل سختي‏ها و مشکلات است. اما با کمي دقت مطلب ديگري براي انسان مشخص مي‏گردد که در زير به توضيح آن مي‏پردازيم:

به طور کلي مساله‏اي که براي همه انسان‏ها مشخص و ملموس است، تاثير مسايل روحي در سينه‏ي ظاهري انسان مي‏باشد. آن چه در فکر انسان مي‏گذرد در سينه او موثر است. اگر جنايتي مرتکب شده باشد و يا بخواهد مرتکب شود، در سينه و قلب خود احساس خاصي خواهد داشت و اگر از مستمندي دستگيري يا مظلومي را جوانمردانه کمک کرده باشد، باز هم در سينه و قلب خود احساس ديگري  خواهد داشت.

فواید سعه صدر:

حضرت علي مي‏فرمايند: القلب مصحف الفکر.«قلب کتاب فکر است.»

افکار انسان نيز در قلب او منعکس مي‏شود. کساني که «سعه صدر» داشته باشند، ظرفيت پذيرش رويدادهاي مختلف را دارند، اما کساني که کوچک دل و کم ظرفيت باشند، از «سعه صدر» برخوردار نبوده و به قول امروزي‏ها «با يک نخود سردشان مي‏شود و با يک کشمش گرم». با اندک موفقيتي شاد و سرمست مي‏شوند و با کوچک ترين شکست غمگين، پژمرده و نااميد مي‏گردند.

باز حضرت علي مي‏فرمايند: ان هذه القلوب اوعيه فخيرها اوعاها للخير. «بدرستي که اين دل‏ها ظرف‏هايي هستند که بهترين آن‏ها دلي است که ظرفيت و گنجايش آن براي خوبي‏ها بيشتر باشد.»

مسأله شرح صدر و نيز بي حوصلگي و كم ظرفيتي موضوعي است كه با مطالعه در زندگي روزمره افراد، قابل دستيابي است: بعضي آن چنان روح شان باز است كه براي پذيرش هر حقيقتي (هر چند بزرگ و از نظر شخصي بر ضد منافع او باشد) آمادگي دارند.

  امّا برخي افراد روح شان محدود است به گونه اي كه گويا راهي و روزنه اي براي نفوذ هيچ حقيقتي در آن نيست، افق ديد فكري آن ها محدود به زندگي روز مره و خواب و خوراك آن ها است، اگر به آن ها سود برسد، همه چيز بر وفق مرادشان هست و اگر كمترين تغييري در آن پيدا شود، گويا همه چيز پايان يافته و دنيا براي شان همانند اتاق تنگ و تاريكي مي شود كه به سختي مي توانند در آن نفس بکشند.

بر اين اساس قرآن كريم، هدايت پاداشي را بر شرح صدر، مترتب نموده و ضلالت و گمراهي كيفري را بر كم ظرفيتي، ضيق صدر و ديدگاه مورچه اي، مترتب كرده است.

وگرنه هدايت ابتدائي خداوند عام و براي همه است كه در جاي خود اين مطلب بايد مطالعه و مورد دقت قرار گيرد.

موضوع شرح صدر آن چنان مهم است كه وقتي حضرت موسي ـ عليه السلام ـ هدايت و راهنمائي مردم به عهده اش قرار گرفت و اين مسئوليت سنگين را به عهده گرفت از خداوند اولين موهبتي را كه درخواست نمود، همين شرح صدر بود: «خدايا حوصله و ظرفيت روحي به من عطا كن».(1) يعني خدايا حال كه سروكارم را مواجه با مردم و تبليغ و رساندن پيام خودت به آنان و هدايت و رهبري آن ها قرار دادي، سعه صدر به من عنايت كن.

چون بشر را از خود رهاندن و به حق رساندن و او را عليه هر ظالمي ولو خودش باشد، تحريك كردن و حركت دادن شان از خود پرستي و نفس پرستي به سوي حق پرستي، ميسر نمي باشد. مگر با شرح صدر و حوصله كه تلخي هاي پيمودن راه را بر انسان شيرين كند.

 دليل کارشان نیز روشن است. زيرا كار پيامبران رساندن پيام خدا فقط به عقل ها و فكرها نیست، بلكه اين كار اول راه است. آنان موظف اند در درجه ي اول پيام خدا را به عقل ها برسانند و سپس به گونه اي عمل نمايند كه آن را به دل ها و جان ها برسانند و تمام احساسات و عواطف و تمام وجود بشر را در اختيار بگيرد و اين كار با ابزار برهان و حكمت و موعظه حسنه آنگاه مقدور مي باشد كه انبياء الهي شرح صدر و حوصله وصف ناشدني داشته باشند.

البته اين نكته اختصاص به پيامبران هم ندارد، بلكه هر كس بخواهد هدف آنان را تعقيب كند و به نتيجه برسد بايد شرح صدر داشته باشد.

همين نعمت شرح صدر در مورد خاتم پيامبران در سوره ي انشراح نيز مطرح شده است. امّا نه به عنوان درخواست از جانب پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ ، بلكه به عنوان يك موهبتي عطا شده و يك امر تحقق يافته، طرح شده است و خداوند مي فرمايد: «آيا به تو شرح صدر عطا نكرديم.» يعني: اين گستردگي و وسعت نظر را كه هم توان دريافت و تلقي وحي را مي دهد و هم ناملايمات راه را آسان مي كند به تو عنايت كرديم.

در مورد پيشرفت سريع آئين اسلام و اين كه چه شد كه اسلام از سرزمين خود به زودي خارج و افق هاي ديگري را بگشايد، علل و عواملي را ذكر كرده اند كه يكي از آن ها سيره ي پيامبر و خوي و اخلاق، رفتار و طرز دعوت و تبليغ ايشان با همان سعه صدري است كه اشاره شد.

   قرآن كريم در اين خصوص مي فرمايد: «اي پيامبر در پرتو لطف خداوند، تو نسبت به مسلمانان داراي اخلاق و روحيه ی ملايم و داراي حلم و بردباري و حسن رفتار و تحمل و عفو هستي كه اگر به جاي اين اخلاق ملايم، تندخو بودي و تحمل نمي داشتي مسلمانان از دور تو پراكنده مي شوند».(2)

  از اين توصيف قرآن كريم بر مي آيد كه يك انسان به خصوص يك رهبردینی یا مدير و یا یک دعوت گر به دين، بايد سعه ي صدر به وسعت اقيانوس و فراتر از ستارها داشته باشد تا تلخي هايي كه با آن مواجه مي شود، برايش شيرين و گوارا شود.

   البته روشن است كه انعطاف پذيري و تحمل و عفو بايد در مورد كارهايي كه از ديگران نسبت به خود انسان، سرزده است باشد، اما تحمل و انعطاف پذيري در مورد مسائل ديني هيچگاه از نظر اسلام، قابل قبول نيست. يعني اگر خطاء و توهيني از ديگران نسبت به شخص پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله وسلم ـ صورت مي گرفت، پيامبر با شرح صدر عمل مي كرد نه در مورد خطاء و توهيني كه نسبت به اسلام صورت مي گرفت. سيره و زندگي پيامبر واصحاب کرام  ـ شاهد اين مدعا است.

برای نمونه موضوع سنگ سار کردن پیامبر توسط مردم طائف ،اذیت وآزار پیامبر نزد خانه ی کعبه ،شکنجه دادن بلال حبشی و....

در احاديث و روايات نيز مطالب فراواني در مورد سعه ي صدر و داشتن اين صفت بيان شده است از پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ پرسيدند سعه ي صدر چيست؟

حضرت فرمودند: «نوري است كه خدا در قلب هر كس كه بخواهد مي افكند و در پرتو آن، روح او وسيع و گشاده مي شود».

نتیجه گیری:

از آن چه گفته شد، به اين نتيجه مي رسيم كه سعه ي صدر كه ما از آن به حلم و بردباري و حوصله داشتن تعبير مي كنيم از نظر اسلام داراي اهميت زيادي است به گونه اي كه شرط اساسي رساندن پيام خدا به شمار رفته است و نيز به عنوان نعمتي به حساب آمده است كه زمينه ساز پذيرش هدايت خدا، اسلام و حقيقت است.

از نظر شخصي، كسي كه اين صفت را دارد به راحتي از خطاءهاي ديگران مي گذرد و از نظر اجتماعي و به خصوص براي كسي كه زمام امور مردم به دست او است، بهترين ابزار، وسيله و عامل جذب مردم است و مهم ترين عامل براي جلوگيري از پراكندگي و اختلاف امت اسلامي مي باشد.سعه صدر با مشخصات فوق الذکر در شرایط کنونی نیاز حیاتی جامعه اسلامی است .

پاورقی:

  1. طه : 25.
  2. آل عمران: 159.

*خالد محمودی طلبه علوم دینی حوزه علمیه بانه است.

مطالب مرتبط:

ضرب الاجل اتحادیه اروپا به شبکه‌های اجتماعی برای ح

افزایش حملات خشونت‌ بار علیه مسلمانان در آلمان

شمار بیکاران در جهان از مرز 200 میلیون نفر گذشت

پلیس به دنبال عاملان آتش زدن مسجدی در عیدفطر

مولانا مطهری: مردم اهل سنت به کسی رأی خواهند داد ک

انتقاد مولوی عبدالحمید از اعدام شیخ نمر

تلاش قرقیزستان برای جلوگیری ازپیوستن نظامیان این ک

اختلافات شدید بین دبی و ابوظبی / استقلال دبی از ام

حذف دهها آيه قرآن کريم از کتب درسی اردن

ا

نوشتن دیدگاه


آخرین تحلیل ها و مقالات

نظرات کاربران

کانال تلگرام اساس نیوز