b_0_0_0_10_images_IMG_3301_1.jpg

اساس نیوز: به دنبال تهدیدهای چندباره دونالد ترامپ و گمانه زنی های کارشناسان، هفته گذشته، ایالات متحده بالاخره از توافقنامه 5 + 1 یا همان «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) خارج شد و اعلام کرد که تحریم های ضد ایرانی سابق را مجددا برقرار خواهد کرد. این خبر، علاوه بر پاسخ های ارائه شده از جانب ایران، واکنش های مختلفی را از سوی جامعه بین الملل و کشورهای مختلف برانگیخت. کارشناسان مختلفی به ارائه دیدگاه های خود پر داختند و برخی ها در واکاوی دلایل این تصمیم و بر خی دیگر نیز در ارزیابی نتایج حاصل از آن اظهار نظر کردند. در این میان، عرصه این واکنش ها از نخبگان و علمای اهل سنت نیز خالی نبود و هر یک از ایشان، در خصوص تصمیم جدید رئیس جمهور آمریکا دیدگاه های خویش را اعلام کردند.

 

در این راستا، اساس نیوز به سراغ یکی از اساتید دانشگاهی اهل سنت و از کارشناسان علوم سیاسی و روابط بین الملل رفته است تا دیدگاه وی را پیرامون این تصمیم آمریکا جویا شود. طرف گفتگوی ما، دکتر بهروز قزل، دانش آموخته علوم سیاسی از دانشگاه دولتی تهران و از اهل سنت استان گلستان است.

 

اساس نیوز: در ابتدای گفتگو، بفرمائید چه شد که ترامپ، جدای از همپیمانان اروپایی و آسیایی حاضر در برجام، تصمیم گرفت تا از «برنامه جامع اقدام مشترک» خارج شود؟

 

دکتر قزل: در ابتدا باید یک نکته اساسی را یادآور شویم که دولت ها، دوست یا دشمن همیشگی ندارند، بلکه این منافع آن ها است که راهنمای رفتار آن ها در محیط بین المللی و در تعامل با سایر دولت ها است. همان طور که مشخص است، منافع دولت ها نیز الزاما با یکدیگر یکسان و یا همسو نیست. البته، این منافع صرفا اقتصادی یا حتی صرفا سیاسی و امنیتی نیست و می تواند یک آرمان یا یک ایدئولوژی را نیز شامل شود. بر این اساس، واضح است که منافع ایالات متحده و دولت های اروپایی و آسیایی الزاما یکسان نیست و به رغم برخی اشتراک نظرها، اختلافات عمده ای نیز میان آن ها وجود دارد.

 

خروج از برجام، مشخصا مورد حمایت ایالات متحده و رژیم اسرائیل بود. واضح است که خروج از برجام از سوی دولت آمریکا بیش از هر چیز با هدف گذاری تأمین امنیت اسرائیل و تضعیف موقعیت ایران محقق شده است. تثبیت مواضع ایران در چارچوب حقوق بین الملل، عادی سازی روابط سیاسی و اقتصادی ایران با سایر کشورها، تبلور منافع برآمده از مزیت های ژئوپلیتیک و ترفیع موقعیت ایران در رقابت های منطقه ای، همگی، از جمله مؤلفه هایی است که مخالفت های رژیم اسرائیل و برخی دولت های متخاصم منطقه را با تداوم برجام توجیه می کند. تصمیم ایالات متحده نیز بیش و پیش از هر چیز متأثر از این شرایط است. همسویی با رژیم اسرائیل و برخی دولت های متخاصم منطقه مانند عربستان، منافع سه گانه ای را متوجه آمریکا می کند. از یک سو، فی نفسه می تواند مانع قدرت یابی بیشتر ایران، به عنوان دولتی که مخالف سیاست های هژمونیک آمریکا است، شود. از سوی دیگر، تأمین کننده امنیت اسرائیل، به عنوان متحد اول آمریکا در خاورمیانه، خواهد بود و علاوه بر این ها، برجسته سازی تهدید ایران در منطقه غرب آسیا، یکی از مؤثرترین عوامل جلب مشارکت بازیگران متمول منطقه در تأمین منافع اقتصادی آمریکا محسوب می شود.

 

بی تردید دولت های اروپایی و آسیایی نیز به دنبال منافع خود هستند اما در این مرحله، خروج از برجام تأمین کننده منافع آنان نبوده است. قدرت چانه زنی دول آسیایی و اروپایی نیز در این مقطع در منطقه غرب آسیا مانند ایالات متحده نیست و حضور فردی مانند دونالد ترامپ با عقبه خاص و روحیه متفاوت خود، فرصتی به دست داده است تا تمام نیروهای متخاصم و رقیب در سطح بین الملل و منطقه گردهم آیند و در این مقطع، تقابل خود را در قالب خروج از برجام و تضعیف این توافقنامه چندجانبه نمایش دهند. همان طور که ذکر شد، قدرت های بین المللی دیگر اعم از روسیه، چین، انگلیس، فرانسه و آلمان، نه از نظر حضور فردی مانند ترامپ در رأس قدرت و نه از نظر روابط سیاسی و امنیتی با دولت های منطقه، من جمله رژیم صهیونیستی و نه حتی از نظر موقعیت هژمونیک، با ایالات متحده یکسان نیستند و طبیعی است که تصمیم دونالد ترامپ می بایست در ظرفی متفاوت از سایر بازیگران بررسی و استنباط شود.

 

البته، دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که اساسا این تصمیم آمریکا را در هماهنگی با سایر قدرت های همپیمان در برجام  - حد اقل با اروپایی ها - می داند و معتقد است که گویی تقسیم کاری بین این دولت ها روی داده است. بدین ترتیب، اساسا دونالد ترامپ مسیری جداگانه از دولت های اروپایی طی نکرده است و جدای از آن ها عمل نمی کند. به هر حال، آنچه مشخص است، این است که اینچنین تصمیمی، نخستین رفتار متخاصمانه از سوی آمریکا و متحدان آن نبوده است و بی شک، آخرین آن نیز نخواهد بود و حتی در قالب همین برجام، بسیار محتمل است که سناریوهای خصمانه دیگری نیز طراحی شده باشد و در آینده نمایان شود.

 

اساس نیوز: آیا در آستانه انتقال سفارت آمریکا از تلاویو به بیت المقدس، آیا می توان این تصمیم ترامپ را پوششی برای انحراف افکار عمومی از این انتقال دانست؟

 

دکتر قزل: بله، چنین چیزی ممکن است. بحث انتقال سفارت ایالات متحده به بیت المقدس بسیار مهم است و در ماه های اخیر، ذهن جامعه اسلامی را به خود معطوف کرده است. اما دو نکته را نیز نباید فراموش کرد. یکی اینکه، جوامع اسلامی یک بار در گذشته تب و تاب مسئله انتقال سفارت آمریکا را از سر گذرانده اند و متأسفانه، در آن مقطع نیز واکنش جوامع اسلامی، به رغم تلاش های ایران و برخی کشورهای دیگر، چندان مؤثر و یکپارچه نبود و حتی برخی دولت هایی که اکنون نیز در کنار آمریکا قرار دارند، در آن مسئله واکنش حداقلی به آن نشان دادند. دیگری، اهمیت ذاتی خود مسئله برجام و گفتگوهای هسته ای ایران است. بدین ترتیب، با اذعان به اینکه احتمال رابطه زمانی بین این دو تصمیم ایالات متحده دور از ذهن نیست، تصور حداکثری از این همزمانی نیز چندان نزدیک به ذهن نخواهد بود. با توجه به تجربه چندماهه اخیر، ظاهرا، آمریکا نمی بایست چندان هراسی از واکنش کشورهای اسلامی در قبال مسئله انتقال داشته باشد. حداقل نه در آن حدی که مسئله ای مانند خروج از برجام را پوشش آن قرار دهد. همان طور که تصریح شد، برجام، به خودی خود برای ایران، غرب آسیا و حتی نظام بین الملل دارای اهمیت است.

اما مسئله دیگری که می توان به اشاره کرد، استفاده از برجام برای انحراف افکار عمومی داخلی آمریکا است. ترامپ، حتی از زمان انتخابات ریاست جمهوری، همواره متهم به داشتن روابط مخفیانه با روسیه بوده است. این قضیه، با اتخاذ رویکردی ناهماهنگ یا حتی تقابلی با روسیه در بحث برجام، شاید بتواند پوششی برای انحراف افکار عمومی یا بخشی از بدنه نخبگان سیاسی آمریکایی به شمار آید. علاوه بر این ها، مسائل ریز و درشت قضائی که اخیرا از سوی دادستان های آمریکایی برای ترامپ مطرح شده است، این احتمال را تقویت می کند که «رئیس جمهور متهم» ایالات متحده، با اجرای «شوی خروج از برجام» در صدد ترتیب دادن «فضای تنفس» برای تیم خود، ترمیم سرمایه اجتماعی آسیب دیده خویش در جامعه آمریکایی و به دنبال کاستن از فشارهای داخلی است. البته باید تصریح شود که ذکر این عوامل، منافاتی با مؤثر دانستن سایر عوامل سیاسی، امنیتی و اقتصادی در سطوح منطقه ای و بین المللی ندارد.

 

اساس نیوز: آیا می توان فرصت های چندماهه ای را که ترامپ به کشورهای اروپایی برای تعدیل روابط با ایران داده است، به نوعی، تهدید این کشورها از سوی آمریکا دانست؟

 

دکتر قزل: اگر باور داشته باشیم که در این قضیه، حقیقتا تقسیم کاری بین آمریکا و اروپا صورت نگرفته است؛ بله، می توان این فرصت چندماهه را یک تهدید دانست. علاوه بر اینکه این عملکرد آمریکا، بیش از آنکه اروپایی ها را تهدید کند، مکانیزمی برای وارد کردن فشار بیشتر به ایران است. اما اگر سوال مطرح شده برای درک روابط آتی اروپا-ایران از یک سو و آمریکا-اروپا از سوی دیگر است، توجه به این اعداد و ارقام خالی از فایده نخواهد بود.

 

به نقل از برآوردهای کارشناسان، 612 میلیارد دلار واردات (فقط کالا و خدمات) آمریکا از اروپا است. 2677 میلیارد دلار هم سرمایه گذاری مستقیم آمریکا در اروپا را شامل می شود. به عبارت دیگر، جمعا 3289 میلیارد دلار مبادلات آمریکا با اتحادیه اروپا است که به صورت واردات کالا - خدمت - سرمایه گذاری بوده و معادل 20 درصد از GDP کل اروپا می باشد. کل GDP ایران، مساوی است با 10 درصد روابط اقتصادی اتحادیه اروپا با آمریکا و یک درصد از وضع موجود اقتصاد اروپا. 10 هزار میلیارد دلار از 17 هزار میلیارد دلار GDP اتحادیه اروپا نیز به المان، فرانسه، انگلیس و ایتالیا اختصاص دارد. یعنی دو سوم اقتصاد 28 کشور اتحادیه اروپا تنها دست 4 کشور است. همانطور که دیده می شود، بسیار بعید است است که اتحادیه اروپا بتواند نسبت به تهدیدهای آمریکا بی تفاوت باشد. علاوه بر آن، مکانیزم های مبتنی بر اعمال محدودیت های دلاری ایالات متحده نیز این احتمال گریزناپذیری را تقویت می کند که خود، مبحث تخصصی اقتصادی مفصلی است.

با توجه به این جوانب، این مهلت دونالد ترامپ، چیزی بیش از یک تهدید به نظر می رسد و واقعیت این است که اروپایی ها نمی توانند نسبت به آینده روابط خود با ایالات متحده بی تفاوت باشند.

 

اساس نیوز: واکنش دولت های اروپایی و آسیایی به این تصمیم ترامپ چه خواهد بود؟

 

دکتر قزل: در خصوص واکنش اروپایی ها به تصمیم ترامپ، در پاسخ به سوال قبلی مواردی اشاره شد و بیش از آن، باید صبر کرد و دید که روند روابط ایران و اروپا به کدام سو حرکت خواهد کرد. در این قضیه، نقش خود ایران نیز مهم است و باید توجه شود که طرف ایرانی نیز برای تعدیل آثار تصمیم و تهدید آمریکا در اروپا چه تصمیمات و چه رفتاری اتخاذ خواهد کرد.

 

اما در خصوص واکنش روسیه و چین، قضیه متفاوت است. این دو قدرت بزرگ، در مسئله برجام در کنار ایالات متحده نخواهند بود. وضعیت روابط روسیه و ایران در حال حاضر نسبت به دوره های آغاز و تداوم گفتگوهای هسته ای، متفاوت تر و بهتر است و منافع چین و آمریکا نیز در بسیاری از مسائل بین المللی و منطقه ای الزاما یکسان نیست. چین و روسیه نیز در شورای امنیت سازمان ملل دارای حق وتو هستند و قدرت تأثیرگذاری بر رفتار آمریکا را خواهند داشت. علاوه بر این ها، روابط ایران و روسیه در حال حاضر و در حوزه مقابله با تروریسم بین المللی، در سطحی است که اگر نتوان آن را «اتحاد استراتژیک» نامید، بی تردید می توان «همکاری استراتژیک» نامید و یا روابطی دانست که حداقل توانسته است «آثاری استراتژیک» را در غرب آسیا به نمایش بگذارد.

 

باید بار دیگر تصریح شود که آینده روابط ایران و دولت های آسیایی و اروپایی را دو زمینه «روابط آمریکا با این دولت ها» و «روابط ایران با این دولت ها» تحت تأثیر قرار خواهد داد.

 

اساس نیوز: با توجه به اینکه ترامپ با تصمیم خروج از برجام، تصمیم رئیس جمهور پیشین آمریکا را نقض کرده است؛ به نظرتان واکنش سیاستمداران آمریکایی در قبال این تصمیم چه خواهد بود؟

 

دکتر قزل: در روزهای اخیر، بسیاری از سیاستمداران آمریکایی که عمدتا منتسب به حزب دموکرات بوده اند، از این تصمیم ترامپ انتقاد کرده اند. با وجود اینکه در ماه های اخیر در بسیاری از تصمیمات ضدایرانی قاطبه سیاستمداران آمریکایی در موضعی مشترک قرار می گرفتند؛ در بحث خروج از برجام، اختلافات آشکاری بین نخبگان حاکم و سایر سیاستمداران آمریکایی وجود دارد. این مخالفت، از یک سو در قالب انتقاد از روش ها و اهداف سیاست خارجی دونالد ترامپ مطرح شده است و از سوی دیگر، آثار این تصمیمات برای صلح بین الملل مورد توجه بوده است. علاوه بر آن، استانداردهای دوگانه دولت ترامپ در کم و کیف روابط با برخی کشورهای متحجر غرب آسیا نیز مورد انتقاد بخشی از جامعه مدنی آمریکایی بوده است.

 

خبرنگار: طاهر جانی

مطالب مرتبط:

فرار دسته جمعی خانواده‌های شاهزاده‌ها و تجار سعودی

درخواست لاوروف برای مقابله با اسلام‌ستیزی در اروپا

هشدار عفو بین الملل درباره اخراج اعراب از کرکوک تو

ب

پایان گروگان گیری در مالی با 27 کشته

عامل حمله تروریستی لندن سال‌ها ساکن عربستان بوده ا

در محضر آیه ای از قرآن/به برادران دینی مان توجه کن

خواننده ترکمن بدلیل اجرای ترانه های مذهبی به 7 سال

کشته شدن ۲۰خبرنگار در سال ۲۰۱۶توسط داعش

روزانه 2 هزار کانال فارسی در تلگرام ایجاد می شود !

آخرین تحلیل ها و مقالات

کانال تلگرام اساس نیوز