b_0_0_0_10_images_IMG_1109.jpg

اساس نیوز: شهرهای خواف و سنگان هر چند که در حوزه استان خراسان رضوی واقع هستند؛ اما گویش بومی مردم آن جا تحت تاثیر منطقه خراسان جنوبی من جمله قائنات و منطقه زیرکوه، شامل شهرها و تعداد زیادی روستاهای دور و نزدیک به هم قرار دارد.

 

بر همین اساس اهالی خراسان شرقی، از خود علاقه خاصی برای استفاده ازحرف (ب) نشان می دهند. به عنوان مثال مردم اطراف خواف شامل نشتیفان و سنگان و به علاوه ساکنان منطقه زیر کوه، وقتی به جایی می روند به جای اینکه بگویند رفتم از واژه برفتم، به جای خوردن از واژه بخوردم، به جای زدن از واژه بزدم، به جای خراشید از واژه بخراشید و زمانی که می خواهند فوت کسی را اطلاع رسانی نمایند به جای مرد از عبارت بمرد استفاده می کنند.

 

به همین نسبت کلمه (ن) – نون در گویش محلی آن نواحی، آن چنان که باید و شاید کاربرد آن چنانی ندارد و به ویژه روستائیان ، حرف نون از آخر کلمات و عبارات حذف می کنند. به عنوان نمونه، به نشتیفان، نشتفو، به رمضان، رمضو و یا به سنگان، سنگو گفته می شود. ضمنا آن ساکنان توجه خاصی به نام گذاری فرزندان شان از روی اسماء متبرکه و اسامی انبیاء الهی نشان می دهند.

برخی دیگر از واژه های گفتاری ساکنین یاد شده نیز به عنوان قانون نانوشته بشمار می رود. مثلا هیچ گاه پدر بزرگ را پدر بزرگ خطاب نمی کنند، بلکه پدربزرگ را بابا بزرگ و درجاهایی به صورت عامیانه تر باباکلان و یا به شکل جمع و جورتر بابا کلو می گویند. از روستا و آبادی به نام قلعه ( قله) یاد کرده و به جالیز، پالیز می گویند. همچنین به پسر عمو، بچه عمو گفته و به هیچ وجه امکان ندارد پسرعمو را پسرعمو خطاب کنند.

سنتی ترین غذای محلی مردم اهل سنت شرق خراسان " قروت" و یا همان کشک محلی است که از قروت فشرده شده محلی به دست می آید و البته طرفداران بی شماری دارد. از "قلورتروش" به عنوان دیگر غذای سنتی نام برده می شود. توجه داشته باشید کسانی که از این دو نوع غذا می خوردند، به دلیل خواص موجود در آنها، ظرف مدت کوتاهی دچار تنبلی شده و خواب سنگینی مصرف کنندگان را در می رباید. چای در اکثر مناطق خراسان و به خصوص در خراسان شرقی، هم در بین کودکان و هم نزد بزرگ ترها جزو نوشیدنی های اول شناخته می شود.

b_0_0_0_10_images_IMG_1508.jpg

   از کهنه ترین عادت های مردم محلی ساکنان خواف و سنگان این است که والدین در گذشته های نه چندان دور، برای خنک کردن لیوان چای کودکان شان از آب سرد استفاده می کردند. به این ترتیب که نصفه ی لیوان را با چای داغ  پر کرده و سپس آن را با آب سرد به حالت ولرم در می آوردند تا بچه های خردسال به طرفه العینی آن را سر بکشند.

 

از این جهت وجود پارچ آب سرد موقع خوردن چای، چندان عجیب تلقی نمی شد. این رسم کهنه هرچند که دیگر اجرا نمی گردد، لیکن شنیده می شود که به ندرت به چشم می خورد. نکته جالب تر مورد چای این است که بعضی از افراد بزرگ سال، لیوان چایی شان را بنابر همان عادت دوران کودکی، با آب سرد پر می کنند، پس اگر به خراسان شرقی سفر کردید و احیانا  لیوان چای ولرم مقابل تان گذاشته شد، بی تردید مطمئن باشید که نیمه ی لیوان چای را با آب سرد پرکرده اند.

 

بعد از ظهر روز هفتم بهمن ماه 96 به قصد دیدار با علمای حوزه علمیه احناف خواف، وارد آن شهر شده و مورد استقبال مولوی رحمتی امام جماعت اهل سنت روستای مهرآباد (روستای درهفتاد کیلومتری خواف) قرار گرفتم. از آنجا که حوالی عصر بود و برای ملاقات با اساتید حوزه، دیر وقت به حساب می آمد، تصمیم گرفتم شب را در روستای مهرآباد، نزد مولوی رحمتی بگذرانم.

b_0_0_0_10_images_IMG_1045.jpg

همچنان که به طرف مهرآباد در حرکت بودیم، از پنجره ماشین، به وضوح می شد دگرگونی هوا را مشاهده کرد. دولخ در اصطلاح محلی به معنی بلند شدن گرد خاک زیاد به هوا است و هر میزان به جلوتر می رفتیم ، بر میزان تاریکی و دولخ هوا  بیشتر می شد. کل مناطق تایباد تا خواف و تا زیرکوه، از اردیبهشت ماه رنگ باران را به خود ندیده است و مردم آن  مناطق، نماز استسقا (طلب باران) بر جایی آورده اند.

b_0_0_0_10_images_IMG_1049.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1063.jpg

  حوالی عصر به مهرآباد رسیدیم و برای خواندن نماز به مسجد حضرت بلال رضی الله عنه رفتیم.

b_0_0_0_10_images_IMG_1051.jpg

خانه های روستای مهرآباد همگی به سبک خانه های سازمانی بنا شده و بافت قدیمی آن پس از گذشت سال ها، همچنان محروم از امکاناتی چون آب شیرین و گاز شهری مانده بود. خشکسالی در قیافه گوسفندانی که از دشت بی آب و علف مراجعت کرده بودند، به روشنی نمایان بود. دولخ با برودت بالا ادامه داشت و گاهی اوقات شدتش به حدی می رسید که امکان دید را کاملا مختل می ساخت.

  b_0_0_0_10_images_IMG_1056.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1080.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1068.jpg

 نمای داخلی روستا و آغل هایی که برای حفاظت احشام از هوای سرد زمستان احداث شده بودند، همگی گویای واقعیت انکار ناپذیر بودند. به زودی شب از راه رسید و درحالی که وزش باد سردتر شده بود، به خانه پناه بردیم. به اتفاق مولوی رحمتی در پناه چراغ نفتی توری که به زحمت تا نیم متری اطرافش را گرم می کرد تا نیمه ی شب به گفتگو نشستیم. در بیرون، پرنده پر نمی زد. مولوی رحمتی می بایست بعد ازسحر به مسجد می رفت. لذا در زیر چند پتوی زخیم به خواب رفتیم.

b_0_0_0_10_images_fghere.jpg

صبح پس از انجام کارهای معمول، مهیای برگشت به خواف شدیم. باد سرد قدری فروکش کرده بود و امکان آن را می داد تا از سگی که روی انباری کاه گلی خانه همسایه لمیده بود عکس بگیرم. 

b_0_0_0_10_images_IMG_1087.jpg

مولوی رحمتی درطول راه توضیح داد که انتهای جاده باریکی که شهر نشتیفان ( در2 کیلومتری خواف) را به مهرآباد وصل می کند تا شهر حاجی آباد زیر کوه و سپس تا قائن ادامه می یابد. آن جا یک جاده ترانزیتی ناامن بود که ماشین های سنگین حمل بار درتمام طول شبانه روز در رفت و آمد دیده می شدند.

  b_0_0_0_10_images_IMG_1104.jpg

 امکان تردد ماشین سبک در شب تقریبا غیرممکن بود؛ زیرا وسایل سنگین که به صورت چند تایی و پشت سرهم حرکت می کردند، تردد شبانه سایر اتومبیل ها را تقریبا ناممکن می ساختند. هنوز ابتدای صبح بود که به نشتیفان، شهر آسبادهای بسیار قدیمی رسیدیم. آسبادها به عنوان چشم گیرترین تاسیسات سنتی منطقه خواف شناخته می شوند. آس به معنی نرم شدن دانه زیر سنگ است. این منطقه که در مسیر بادهای 120 روزه قرار گرفته، آسبادهای فراوانی دارد که پره های چوبی شان توسط بادهای مذکور به حرکت درآمده و نیروی حاصل را به سنگ آسیا منتقل می کنند تا گندم ها توسط سنگ آسیاب تبدیل به آرد شوند.

  b_0_0_0_10_images_IMG_1097.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1095.jpg

بادهای 120 روزه تنها بادهایی هستند که می توانند آسبادها را با سرعت زیاد به چرخش در آورند. دلیل روی آوردن مردم منطقه به آسبادها به قدرت همین بادها برمی گردد، زیرا اگر باد بر وفق مراد بوزد، از هر سنگ آسیاب تا ده کیلو آرد در ساعت به دست می آید. نشیفان را ترک کرده و توقف کوتاهی در مقابل مسجد مدرسه قدیمی غیاثیه خرد گرد داشتیم. بنا به گفته ساکنین محلی، این بنای قدیمی، زمانی مهمترین مرکز تعلیم و تربیت و جزو بهترین دانشگاه های اسلامی بوده است. مدرسه فوق در سال 848 هجری قمری به دستور غیاث الدین پیراحمد خوافی، وزیر شاهرخ میرزا بنا گردیده و به همین دلیل به مدرسه غیاثیه معروف شده است.

b_0_0_0_10_images_fhjf_jtjfgy.jpg

مدرسه غیاثیه در دوره ای به دلایلی مورد بی مهری واقع شده  واز فضای آن مدتی به عنوان آغل گوسفندان استفاده شده است. این مدرسه هم اکنون تحت حفاظت و نظارت سازمان میراث فرهنگی قرار دارد. حدود ساعت 10 صبح به حوه علمیه احناف خواف رسیده و با چند تن از علما، من جمله مولانا حبیب الرحمان مطهری مدیر حوزه علمیه گفتگو کردم. بعد از ظهر با همراهی مولوی خلیل الرحمان مومن مدیر دفتر مولانا مطهری، گشتی در محوطه زده و در فرصت باقیمانده ابتدا فاتحه ای در سرمزار بزرگان اهل سنت منطقه از جمله خواجه غیاث الدین خوافی و مولانا خواجه شمس الدین مطهری خواندیم. به دیدن مصلای بزرگ شهر رفته و با معمار بنا، حاج براتعلی صاحبدل درباره جزئیات مصلی به صحبت پرداختم.

   b_0_0_0_10_images_IMG_1125.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1142.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1166.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1157.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1471.jpg

مجموعه بنا از سال 79 کلنگ خورده و نود و پنج درصد از کل مساحت ده هزارمتری ساختمان آماده بهره برداری بود. هزینه تمام ساختمان از کمک های مردم خیر پرداخت شده بود. آن زمان هوا ابری بود و باد سردی ازسمت کوه همجوار می وزید. در انتهای خیابان مدرس بنای یخچال قدیمی پابرجاست که می توان گفت از قدمت زیادی برخورداراست؛ با حدود بیست متر ارتفاع، هفت و نیم متر عرض و پانزده متر عمق که تمام بدنه، کف و طاق از آجر ساخته شده است. در گذشته، طی ایام فصل زمستان داخل این نوع  یخچال های سنتی را از یخ پر کرده و در طول فصل گرما مورد استفاده قرار می دادند.

b_0_0_0_10_images_IMG_1205.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1194.jpg

مولوی مومن لطف کرد و به اتفاق به دیدن بنای خواجه یار، روی تپه ای در جنوب غربی خواف رفتیم که از یک طرف مشرف به کوه خواجه یار و از سوی دیگر به تپه های مجاور محدود می باشد. مجموعه ای از دو آب انبار و یک مقبره، سایر دیدنی های محوطه را تشکیل می دادند. در مورد خواجه یار نظریات مختلفی روایت می شود. برخی می گویند  وی جزو یاران امام حسین رضی الله عنه بوده که طی نبرد با زرتشتیان به شهادت رسیده و در همان مکان دفن شده است.

b_0_0_0_10_images_IMG_1269.jpg

نظر دیگر این است که در صدر اسلام، سال 81 هجری قمری احنف ابن قیس مامور فتح هرات شد. در مسیر حرکت لشکر اسلام، ساکنان منطقه خواف بدون جنگ، بیعت خویش را با اسلام اعلام کردند؛ اما بعدها عهد شکنی نموده و با مسلمانان به نبرد پرداختند که طی آن عده ای از لشکریان از جمله خواجه یار به شهادت می رسند. تعدادی از شهدا در نزدیکی خرد گرد و نزدیک به تپه ای که زرتشتیان بر روی آن و در داخل یک قلعه نظامی اقامت داشتند، دفن شده بودند. زرتشتیان این قلعه که متعصب بودند با با سپاه اسلام مقابله نمودند. منابع تاریخی نشان می دهند که تجمع زرتشتیان در منطقه خواف به نسبت مناطق همجوار بیشتر بوده است.

b_0_0_0_10_images_IMG_1279.jpg 

b_0_0_0_10_images_IMG_1292.jpg

در حوزه احناف خواف رسم است که هرشب یک نفر از اساتید در حوزه مانده و طلبه ها را برای نماز صبح بیدار می کند. هنوز هوا تاریک بود که بیدار باش زده شد. طلاب بدون فوت وقت وضو گرفته و راهی مسجد می شدند. هوا شدیدا سرد بود.

  b_0_0_0_10_images_IMG_1346.jpg 

در خبرها اعلام شد که برف و کولاک استان های غربی و شمالی کشور را در برگرفته است و امید زیادی می رفت خواف و مناطق اطراف آن نیز، بعد از ماه ها، روی بارش را به خود ببینند. حوزه علمیه احناف خواف، علاوه بر آشپزخانه، مجهز به نانوایی است و طلبه های مسوول بعد از نماز، اقدام به دریافت سهمیه نان خود می کنند. ساعت هفت صبح، اساتید حوزه یکی یکی از درب اصلی وارد محوطه می شدند. درمهلت زنگ تفریح طلبه ها با مولوی نورمحمد عطاری و مولوی نیکخویی هماهنگی هایی را برای مصاحبه انجام دادم. سرانجام حدود ساعت ده صبح امید ها به سر رسید و بارش برف  خوشحالی طلبه ها و مرم شهر را فراهم آورد.

b_0_0_0_10_images_IMG_1348.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1356.jpg

به مسجد دارالقرآن سیدنا حمزه رفتم و گفتگوی جالب و خاطره انگیزی را با پیرترین استاد حوزه علمیه احناف خواف، یعنی با مولانا عبدالله موحدی انجام دادم. ایشان علیرغم مشغله بسیاری که داشت، بنده را به حضور پذیرفت و برایم از سال های طلبگی و سال هایی را که در کشور پاکستان گذرانده بود صحبت کرد. تقوای این عالم پیر و فرزانه به حدی بود که هرگاه صحبت هایش به جبر روزگارو سختی هایی که گذشتگان برای نگهداری از دین متحمل شده بودند، می رسید اشک چشمانش را خیس می کرد.

b_0_0_0_10_images_IMG_1422.jpg

با ایشان پس از نماز مغرب وداع کرده و به دیدار مولوی ابراهیم باهیئت رفتم. ایشان نیز ازجمله علمای صاحب نام خواف بود. به گرمی پاسخگوی سوالاتم پیرامون مسائل مختلف شد. برای نماز عشاء به مسجد جامع اهل سنت شهر رفتم زیرا قرار بود در آنجا سخنرانی ماهیانه تحفه العلما برپا شود.

b_0_0_0_10_images_IMG_1381.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1438.jpg

پس از نماز صبح روز سه شنبه دهم بهمن ماه، مولانا فاروقی امام جمعه اهل سنت بیرجند که به اتفاق هیئت همراه در خواف به سر می برد. دقایقی برای طلاب سخنرانی کرد. مولوی خلیل الرحمان مومن مدیردفتر مولانا مطهری هماهنگی به عمل آورد تا شب هنگام به دیدار مولانا صدرالدین احراری امام جمعه اهل سنت خواف بروم. این ملاقات در شب و در منزل شخصی ایشان انجام شد. البته آن شب جلسه هیئت ستاد نماز جمعه نیز برقرار بود که توفیق یافتم دقایقی را در حضور آن بزرگواران باشم.

b_0_0_0_10_images_IMG_1328.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1667.jpg

 چهارشنبه شد. در یازدهمین روز از بهمن ماه 96 به اتفاق مولوی رحمتی سفری به روستای بهمن آباد در زیرکوه داشتم. این روستا بیش از صد کیلومتر با خواف فاصله داشت و عملا ما را وارد حوزه استحفاضی خراسان جنوبی می کرد. در مسیر از چند روستا از جمله کالشور گذشتیم. روستای مذکور اخیرا نقطه سابق خود به جاده اصلی منتقل شده بود تا ساکنین آن بتوانند از نعمت آب شرب بهره مند گردند. درآنجا صنعت شتر پروری رونق پیدا کرده بود.

b_0_0_0_10_images_IMG_1639.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1589.jpg

  وسعت کشاورزی در مناطق خراسان جنوبی با مناطق شمال کشور تفاوت زیادی دارد و مسلما دیدن قطعات کوچکی از زمین های به زیر کشت رفته در آن مناطق برای یک شهروند شمال کشو رامری غیر معمول خواهد بود. کمبود آب سالهاست که در خراسان جنوبی بیداد می کند و کشاورزان ناچارا، تنها بخش های کوچکی از زمین ها را که در مسیر آب قنات قرار دارد به زیر کشت می ببرند. به دیدن خرابه های قدیمی بهمن آباد واقع  در کوهپایه رفتم. این روستا در سال 59 زلزله شدیدی را تجربه کرده و ساکنانش را در نیمه دوم دهه شصت به پایین دست و روستای جدید انتقال داده شدند. هر چند روستای جدید نیز طی نیم دهه اول دهه هفتاد به زلزله سهمگینی گرفتار آمد.

b_0_0_0_10_images_IMG_1567.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1573.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1581.jpg

اول شب مجددا به خواف برگشته و ابتدا دیداری را با مولوی گل محمد مومن امام جماعت مسجد محمد رسول الله داشتم. با مولوی حسین احمد شهیدی فرزند مولانا سید شهاب الدین شهیدی هم گفتگو کردم.

b_0_0_0_10_images_IMG_1303.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1737.jpg

دیدار از علمای حوزه علمیه نشتیفان به دلیل کمبود وقت، به سفرآینده موکول شد. لیکن سفری یکروزه به شهر سنگان، شهری که به داشتن معادن سنگ آهن مشهور است، کردم. این شهر درحد فاصل ده کیلومتری خواف واقع است. معادن سنگان شامل سه منطقه معدنی از جمله غربی، مرکزی و شرقی است. ابتدا به نماز جمعه رفته و سپس  سری به مسجد دو برادر دهقان که در جنوب شهر بر روی یک بلندی خودنمایی می کرد، زدم. داستان آن دو دهقان به این شکل است، دو برادر زحمت کش بودند که از دست رنج خود می خوردند و در راه خدا به فقرا و مستمندان  نیز کمک می کردند.

 b_0_0_0_10_images_IMG_1702.jpg

b_0_0_0_10_images_IMG_1693.jpg

متولی آنجا پیرزنی خوش قلب بود. وی توضیح داد که یابود مسجد دو دهقان و بناهای اطراف آن را خودش با استفاده از کمک های مردمی ساخته و به نوعی امورات آن جا را اداره می کند. از قلعه تاریخ سنگان که از قدمتی سیصد ساله برخوردار است، نیز بازدید کردم.

b_0_0_0_10_images_IMG_1711.jpg

مردمان خواف، سنگان و زیرکوه به مهمان نوازی مشهورند. برخی از مردم استان های دیگر به دلیل اشتغال در آن مناطق، سال هاست که در خواف و سنگان سکونت داشته  و خودشان را جزوی از ساکنین بومی آن   می دانند. در واقع کمتر شخصی را می توان یافت که به خواف و سنگان رفته و طی مدت کوتاهی به آن مناطق خو نگیرد. وقتی از ایشان سوال می کنی که آیا پس از بازنشستگی قصد داری به وطن خود برگردی، با تردید به مسئله نگاه کرده و درجواب می گویند: «البته تصمیم بسیار سختی خواهد بود. ترجیح می دهم فعلا به آن زمان فکر نکنم».

خبرنگار: طاهر جانی

 b_0_0_0_10_images_IMG_1072.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1117.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1316.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1240.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1261.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1349.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1367.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1179.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1575.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1644.jpgb_0_0_0_10_images_IMG_1637.jpg

 

مطالب مرتبط:

اعلام آمادگی حزب تحریک انصاف پاکستان برای پیوستن ب

ا

حمله به ساختمان تلویزیونی خصوصی در کراچی یک کشته د

حکومت عربستان «آیت الله نمر» را اعدام کرد

خودکشی بیش از 26 هزار کشاورز درایالت ماهاراشترای ه

بازار شناور در بانکوک

یک میلیون امضا برای بر کناری ترامپ

ابراز شرم یک سازمان یهودی از اشغالگری صهیونیست‌ها

پیرزن گدایی که پس از مرگ میلیونر از آب در آمد / عک

موارد عجیبی که در کشور چین ممنوع هستند؟؟

نوشتن دیدگاه


آخرین تحلیل ها و مقالات

نظرات کاربران

کانال تلگرام اساس نیوز

تبلیغات