b_300_300_16777215_10_images_behroozgh.jpg

اساس نیوز،بهروز قزل* :اسلام، دین صلح و مروت است و در قابل تقدیر بودن آورده های این دین مبین برای بشریت تردیدی نیست.

جوامع اسلامی در طول تاریخ، منصه ظهور اخلاق انسانی و توسعه بوده اند. به یک معنا، اسلام، حامل تمام جوانب مدنیت و اعتلای حیات بشر بوده است. با وجود این، اخیرا شاهد آن بوده ایم که نمایشی که به نام اسلام در بخش هایی از جهان اسلام در حال وقوع است، با این روح بلند و با این ظرفیت قابل ستایش فاصله بسیاری دارد.

نکته قابل توجه وضعیت مذکور نیز این است که تمام این نمایش ها، علی رغم تفاوت ها و تناقض های آشکار آن، به نام اسلام و مسلمانان ارائه می شود. نمونه مشخص آن نیز، ادعای دولت اسلامی در جغرافیای عراق و شام است که ضربه هولناکی بر پیکر جهان اسلام وارد کرده و در قالب تبلیغات گسترده برخی جریان های شناخته شده، با برند اسلام ارائه شده است.

  در کنار جوانب منفی و متعدد وضعیت موجود، یکی از پیامدهای ناگزیر این پدیده ها، معطوف به «مه آلود شدن» محیط فعالیت گروه ها و جریانات اسلامی است. به عبارت دیگر، متأثر از عملکرد گروه های افراطی و جریانات تروریستی مدعی اسلام، عرصه شناسایی فعالیت سایر گروه ها و حتی محیط شناختی فعالیت نهضت های بیداری یا مقاومت اسلامی با تردیدهایی همراه می شود.

  در این وضعیت، یکی از تکراری ترین پرسش های ذهنی مخاطبان این جریانات شاید این باشد که به راستی، کدام یک از گروه های مدعی اسلام افراطی هستند و یا کدام یک از طرفیت افراطی گری برخورداند؟ به عبارت دیگر، ملاک تشخیص اعتدال و افراط گروه ها یا جریانات مذکور چیست؟ پرسشی که احتمالا، یکی از جدلی ترین مباحث و شاید عرصه ابهام ها و تناقض ها باشد.

با این همه، در این متن کوتاه سعی شده است تا به سه مشخصه برجسته در ادعاها و عملکردهای گروه های اسلام گرا اشاره شود که به نظر می رسد تدقیق در آن ها، گویای بسیاری ملاک های شناخت زا خواهد بود. البته، نکته بسیار مهم و اساسی در این ملاک ها، تجمیع آن ها در قالب یک ادعا است. به بیان دیگر، هر یک از ملاک های سه گانه، الزاما نشانه افراطی گری تلقی نشده و موصوف بودن جریان یا گروهی به هرسه ی این ویژگی ها باهم، می تواند محل اعتنا باشد.

بی وطنی یا فرا سرزمینی شدن

بسیاری از گروه های مدعی اسلام، شاید در ابتدا اهداف خود را در قالب یک موطن مشخص دنبال کرده و ادعای فراسرزمینی نداشته اند. اما در طول حیات خود و با گذر از مرحله عطف قرائت های بی وطنی و فراسرزمینی شدن، زمینه کشیده شدن آن ها با ورطه افراط فراهم شده است. البته می بایست دقت شود که این ویژگی، با اصل جهانی بودن دعوت اسلام و جهان شمولی آموزه های اسلامی متفاوت است.       فراسرزمینی شدن مورد اشاره، نه در خصوص آموزه ها و دعوت اسلامی، بلکه (در تجمیع با دو ویژگی بعدی) معطوف به دامنه فعالیت و عرصه کنش این گروه ها و جریانات است.

  به عنوان مثال، طالبان افغانستان، تا زمانی که «طالبان» افغانستان است و دامنه فعالیت خود را محدود به سرزمین مذکور می داند، الزاما در قالب افراط گرایی مورد نظر، ظهور نکرده است. اما همین گروه، با حذف عنوان سرزمینی و زایش جریانی مانند القاعده، عرصه عملیاتی خود را بی وطن و جهانی اعلام می کند و این می تواند سرآغاز افراط گرایی تلقی شود.

نمونه دیگر، «حرکت اسلامی ازبکستان» است که در دهه 1990 عرصه کنش گری خود را ازبکستان اعلام کرده بود. اما همین گروه، با خروج افراد آن ازبکستان و تبدیل شدن به «حرکت اسلامی»، اکنون به عنوان یکی از اصلی ترین تأمین کنندگان نیروی انسانی جریانات افراطی در عراق، سوریه و آسیای جنوبی معرفی شده است.

البته در همین جا باید افزود که افراط گرایی مذکور در ملاک مورد اشاره، بیشتر دامنه عملِ بین المللی این گروها را مدنظر داشته و معطوف به تروریسم بین المللی است.

تمامیت خواهی یا بسندگی نقلی

ویژگی دیگر مربوط به «قائل بودن به بسندگی میراث نقلی» برای درک، تغییر و اداره «تمام» امور جهان است. در این جا نیز می بایست دقت شود که ملاک مورد نظر، به معنای نفی تمامیت دین و کمال اسلام نیست. در تمامیت و کمال دین اسلام تردیدی نیست. در این جا، بحث در خصوص استنباط از بسندگی میراث نقلی و بی نیازی از عقلانیت و سایر منابع دینی است.

  به عبارت دیگر، می توان این ملاک را در قرابت با قشری گری طبقه بندی کرد و مشخص ترین ویژگی آن را بستن باب اجتهاد، اجماع و عقل دانست که در نتیجه آن، بسندگی تحمیلی، تمامیت خواهی نابه جا و محروم شدن از سایر منابع راهگشای دین اسلام، حیات دینی را در چهره ای خشن، محدود و ناکارآمد ارائه می کند.

یکی از نتایج تمامیت خواهی مذکور و بسندگی تحمیلی اشاره شده، غیرخودی و بیگانه دانستن سایر افراد و گروه های خارج از دایره آن گروه یا جریان است. این ویژگی، تمایل به تفکیک خودی و غیرخودی را به شدت افزایش می دهد و در اثر آن، انگیزه لازم برای تخریت و ویرانگری حاصل شده و هر آنکه غیرخودی است، تکفیر شده و مستحق نابودی دانسته می شود.

خشونت عریان و ارعاب

   سومین ویژگی، معطوف به جنبه تروریسم ناشی از افراط گرایی است. با عطف به تجمیع دو ویژگی قبلی (حال که ادعای مذکور بی وطن شده و عرصه فعالیت خود را فراسرزمینی می داند و در عین حال که قرائت های ظاهری دین را برای اعمال هر گونه رفتار در سطح فردی و اجتماعی جایز و کافی تلقی می کند) کافیست تا به ابزار ارعاب مجهز شده و خشونت را به عنوان راه کار نیل به اهداف خود کارسازی نماید تا افراط گرایی متولد شده و تروریسم ظهور کند. تروریسمی که این بار، با ادعای اسلام و با پوششی اسلامی، مفهوم مقدس «جهاد» را نشانه گرفته و خواه از روی جهالت و خواه عامدانه و طرح ریزی شده سعی در مخدوش کردن اسلام و آموزه های ارزشمند آن دارد.

  نیازی به تصریح نیست که در دهه های اخیر و با مشخص شدن قدرتمندی جنبه های سیاسی-اجتماعی اسلام و تجدید حیات «اسلام سیاسی»، اغفال برخی افراد ذینفوذ در جهان اسلام، به انحراف کشاندن برخی جریان های اسلامی و حتی تأسیس گروه هایی با عنوان و برند اسلامی که مشخصا در جهات برنامه ریزی شده ای حرکت کنند، از سوی مراکز فکری و تصمیم گیری معاند اسلام، به عنوان مؤثرترین ابزار مقابله با تجدید حیات تمدن اسلامی و گسترش اسلام سیاسی ارزیابی شده است. به نظر می رسد که تأسیس گروه های افراط گرای مجهز به سه ویژگی فکری-عملی مذکور و یا تجهیز گروه های سرخورده و مترود به این شیوه تفکر و کنش، خطرناک ترین ابزاری است که امروزه در مقابله با جوامع اسلامی در نظر گرفته شده است.

    در پایان، باید تصریح شود که اشاره به سه ویژگی مذکور در زمینه ای تحلیلی محقق شده و ادعای متن، مبتنی بر فقدان سایر زمینه های ظهور و بروز افراط گرایی نیست. زمینه های متعددی اعم از اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و ... می تواند در این عرصه نقش آفرین باشد.

   اما تلاش این متن در جهت ترسیم خطوطی کلی است که در بتواند محیط شناختی مناسبی را برای مخاطبان احتمالی آموزه هایی این چنینی فراهم آورد. کما این که نمی توان مدعی بود تمامی گروه ها یا جریان های افراطی الزاما در بستری از ویژگی های اجتماعی مشابه به وجود آمده است و هر زمینه اجتماعی مشابهی نیز لاجرم منجر به بروز افراط گرایی خواهد شد.

*بهروز قزل دانشجوی دکتری علوم سیاسی در دانشگاه تهران است .

مطالب مرتبط:

ایران با تکیه بر نظر مردم سوریه می تواند به حل بح

هدف گرفته شدن یک داعشی توسط بالگردهای نیروهای ائتل

 

تیراندازی در دبیرستانی در ایالت «آلاباما» آمریکا

مسجدی در شهر اوربروی سوئد بدست اسلام ستیزان به آتش

انتقاد دیده بان حقوق بشر از نقض حقوق بشر در یمن

س

وزیر دفاع ملی ترکیه : گروه پ.ی.د بیشترین جنایت علی

سخنگوی وزارت خارجه: در حال حاضر نمی توانم انتصاب خ

مراسم کفش پرانی به تصویر ترامپ در فلسطین

حمله طالبان به «کمیساری مشترک افغانستان و تاجیکستا

نوشتن دیدگاه


آخرین تحلیل ها و مقالات

نظرات کاربران

کانال تلگرام اساس نیوز

تبلیغات