b_300_300_16777215_10_images_monazereh123.jpg

اساس نیوز،عبدالقیوم شکاری:یکی از ویژگی های عصر کنونی سپری شدن دوران تک صدایی و نهادینه شدن فرهنگ گفتمانی بر مناسبات بین انسانهاست.در عصر حاضر،هیچ عقیده ای نمی تواند محصور در دیوارهای بلند فکری، خود را از نقد های دگراندیشان مصون سازد.

ویژگی بارز مباحث انتقادی این است که در محیطی علمی و بدور از جنجال های مرسوم رسانه ای، طرفین با تکیه بر داشته های علمی، دیدگاه های خود را مطرح نمایند.بدیهی است در این قبیل مباحث مفروض آغازین این نیست که یکی از طرفین مغلوبه شده و عقیده طرف مقابل را بپذیرد.

بر خلاف این رویه سالم و علمی ، در یک دهه اخیر در فضای رسانه ای و مجازی تحت عنوان مناظره مباحثی رد وبدل می گردد که دلسوران جامعه اسلامی را نسبت به نتایج خوب آن برای مردم و عقیده آنها به شدت دچار تردید می نماید.نخستین برداشتی که با شنیدن مفهوم مناظره به ذهن ما متبادر می شود این است که در یک فضای پرچالش فکری و نظری قرار است نماینده یا نماینده های برداشت های متفاوت تفکری با هم به مجادله و بیان عقاید خود بپردازند .

   این ذهنیت عمومی نشان دهنده این است که مناظره از یک گفتگوی عادی دوستانه که برخی از اوقات افراد با هم انجام می دهند، متفاوت است .جنس این تفاوت هم در سختی و زمختی بیشتر فرایند مناظره و تندروی های ناشی از فضای عمومی آن تبلور پیدا می کند .بر اساس همین تفاوت ، روانشناسان اجتماعی اعتقاد دارند، مضرات اجتماعی مناظره بسیار فراتر از فواید آن است .

   یکی از روند های در حال اشاعه در چند دهه اخیر در بین ما، مرسوم شدن مناظره در بین فعالان دینی است .این اشتیاق روز به روز افزون تر شده و فعالان ما گویی در یک مجاهدت سخت و نفس گیر برای یک نتیجه مفید در حال تقلا کردن هستند.در یک تقسیم بندی کلی مناظره های جاری در فضاهای مختلف پیرامون ما را می توان به دو دسته تقسیم بندی کرد :

  • مناظره بین علما و فعالان فریقین شیعه و سنی : در این چارچوب در بسترهای مختلف جمعی و بویژه بستر جدید شبکه های مجازی و برخی از شبکه های ماهواره ای ، مباحث تندی در قالب مناظره در حال شکل گیری است .در نرم افزاهایی مثل تلگرام و واتس آپ گروه هایی نیز مخصوص مناظره ایجاد شده و افراد در چارچوب محورهای از قبل اعلام شده با یکدیگر به بحث می پردازند .فضای عمومی این مناظره ها را هم همه می دانیم .در این مناظره ها دو طرف بدترین توهین ها را به یکدیگر کرده و در نهایت، هر دو طرف قصه خود را برنده مناظره اعلام می کنند.
  • قسم دوم مناظره های جاری در فضاهای اجتماعی بین فعالان اهل سنت جاری است: دراین چارچوب برخی از علما و فعالان اهل سنت با علاقمندی برای بحث درباره مسائل مختلف از درون جامعه اهل سنت هماورد می طلبند .غالب این تیپ مناظره ها بین افراد منتسب به سلفیت و وهابیت با فعالان عادی اهل سنت انجام می گردد.

بنظر می رسد افرادی که با علاقمندی بدنبال برگزاری مناظره های دینی هستند دانسته یا ندانسته بر آتش اختلافات موجود در جامعه اسلامی می دمند .علت این ادعا در نتایجی است که مناظره برجای می گذارد.مهم ترین آثار این گونه مجادلات لفظی عبارتند از :

 الف : دور شدن قلب های انسانها: یکی از پیامدهای غیر قابل انکار برگزاری مناظره این است که بجای اینکه زمینه نزدیکی قلب ها و دل ها را فراهم نماید باعث دور شدن قلب ها از یکدیگر می گردد.علت این ثمره این است که ذات مناظره با جدل آغشته شده است .در این چارچوب دو طرف مناظره تلاش می کنند به هر نحو ممکن حرف خود را بر روی کرسی بنشانند.پس خود بخود این فرایند قلب ها را از  هم دور می کند.

   ب: گم شدن کیمیای ادب و متانت : در بخش قابل توجهی از مناظره ها مشاهده می شود که با توجه به فشارهای ناشی از حضور افراد ناظر بر فضای مناظره، دو طرف بحث، عنان از کف داده و در برخی از اوقات عبارات و الفاظی را استفاده می کنند که به هیچ وجه در شان آنها نیست .عنصر ادب و متانت یکی از ویژگی هایی است که انسان را از سایر مخلوقات خاوند جدا می کند .اما این عنصر در برخی از مناظره ها گم شده و اطراف بحث با عبور از خط قرمزهای مرسوم با شدید ترین عبارات سعی در بیرون بردن حریف از رینگ مسابقه دارند .در این راستا برخی از افراد بی حیایی و پرده دری را یکی از تاکتیک های اصلی پیروزی در مناظره می دانند.

ج:تداوم چند پاره گی های قبل از مناظره : اگر از افرادی که علاقمند به پیگیری مسائل از طریق مناظره دینی و مذهبی هستند سوال گردد که علت اصلی این همه علاقه آنها به این فرایند چیست ،بدون شک در پاسخ خواهند گفت مناظره و روشن شدن حقایق باعث کاهش چند دستگی   می گردد.اما آیا در واقعیت هم همین اتفاق رخ می دهد؟ قطعا خیر .

مناظره نه تنها باعث کاهش اختلافات موجود در جامعه نمی گردد، بلکه اصحاب عقاید متفاوت را به سمت تحکیم پایه های فکری متفرق خود تشویق و تشجیع می کند .در کمتر مناظره ای مشاهده شده است که یکی از طرف ها با قبول حرف طرف مقابل، طرفداران خود را تشویق به قبول عقیده طیف مقابل نماید .بر عکس این انتظار در پایان مناظره ،ما باز هم شاهد افرادی هستیم که هر کدام حرف خودشان را زده و خود را به حق می دانند.

د:تحریک احساسات افراد : یکی از دیگر پیامدهای زیانبار فضای مناظره تحریک احساسات جامعه و در اصطلاح تخصصی کلمه ایجاد انبساط سیستمی است .علت تحریک احساسات مردم در این فضا این است که افکار عمومی ذاتا در مناظره بدنبال حاشیه ها هستند.این حاشیه ها برای برخی از اقشار از جذابیت های قابل توجهی برخوردار است .به همین علت آنتن های جذبی افراد در این زمینه حساس تر می شود.افزایش حساسیت ها نیز خود به خود باعث تحریک بیشتر اجتماعی اقشار مختلف می گردد.بر این اساس می توان گفت که مناظره حساسیت های محیطی را افزایش داده گره سگرمه های شهروندان یک جامعه را بیشتر می کند.

ه:مناظره ،خودنمایی و دیگر هیچ : با یکی از علمای اهل سنت که هم صحبت می شدیم عقیده جالبی در رابطه با مناظره داشت .این عالم اهل سنت اعتقاد داشت ،افرادی که بدنبال مناظره می روند غالبا از طیفی هستند که بدنبال مطرح شدن در جامعه هستند و الا هیچ عالم جا افتاده و قوی سراغ این گونه اعمال نخواهد رفت .این عالم اهل سنت اعتقاد داشت در برخی از مذاهب اربعه و بویژه احناف توصیه شده است که مسلمانان حتی الامکان از وارد شدن در فضای جدل و بحث های تند علمی خودداری کنند.ادامه دارد ......

بنظر می رسد افرادی که این رویه را به عنوان یک مسیر درست در جهت رسیدن به اهداف خود انتخاب کرده اند دو واقعیت را فراموش کرده اند :

الف : عدم تغییر نگاه افراد : یک واقعیت اساسی در رابطه با مناظره و نتایج حاصل از آن این است که در اکثریت قریب به اتفاق موارد دیدگاه های طرفین مناظره ،پس از پایان مذاکره با قبل از انجام آن هیچ تفاوتی نمی کند .به عبارت ساده تر مناظره تغییر خاصی در نگرش های افراد ایجاد نمی کند .بر این اساس علت تاکید برخی از افراد بر برگزاری مناظره در مسائل فقهی برای نگارنده این سطور مبهم است .شاید موافقان برگزاری مناظره بر این اعتقاد باشند که این کار در حوزه های اجتماعی و سیاسی رویه ای پذیرفته شده است .بنابر این از این رویه می توان در مسائل دینی و فقهی هم بهره گرفت .

  ایراد مدافعان این نگاه این است که تفاوت ماهوی مسائل دینی را از مسائل اجتماعی و سیاسی درک نکرده اند .مباحث فقهی و اختلاف نظرات موجود در مسائل دینی با مجادله لفظی در منظر عام کاهش پیدا نمی کند.بحث در باره مسائل حساس دینی باید در محیط هایی مثل مجامع فقهی برگزار شده و افرادی که دیدگاه کاملا تخصصی دارند،با هم در فضایی کاملا تخصصی در زمینه ابعاد مختلف مسائل به بحث و تبادل نظر بپردازند .دسن و مسائل دینی اجل از آن است که بخواهیم مانند سایر امور اجتماعی در فضای عمومی تکلیف آن را مشخص کنیم .

ب: ضرورت های تحمل تنوع عقاید: یکی از واقعیات دیگری که در این زمینه از اهمیت زیادی برخوردار است ، ضرورت تحمل عقاید مختلف در جامعه است .این ضرورت در یک دهه اخیر در جامعه اسلامی به فراموشی سپرده شده است .همین شرایط  باعث بروز اختلافات خونبار کنونی در بلاد اسلامی شده است .

  یکی از روندهای ناصوابی که در شرایط کنونی مانند موریانه ای به جان درخت تنومند امت اسلامی افتاده است، جا افتادن این برداشت است که باید عقیده مخالف را از جامعه حذف کرد.این یک برداشت خطرناک است .اینکه ما تلاش کنیم هر عقیده مخالف خود را حذف کنیم، نتیجه ای جز جنگ و خشونت برای ما در پی نخواهد داشت .

یک واقعیت عینی در جامعه اسلامی ما این است که تنوع نظرات موجود فقهی و نظری که در پیرامون ما ایجاد شده و به هیچ وجه قابل کتمان نیست .این تنوع و تکثر قابل رفع هم نیست .راهکار مدیریت این فضا هم چیزی جز قبول این شرایط و کنار آمدن با آن نیست .

اگر بخواهیم با ادبیاتی صریح تر در این زمینه اظهارنظر کنیم باید تاکید کنیم که امروز همانگونه که فعالان شیعه باید بپذیرند که اهل سنت بخش غیر قابل انکار جامعه اسلامی هستند ،فعالان اهل سنت هم باید با این واقعیت کنار بیایند که شیعیان جزوی از جامعه اسلامی هستند و در خیلی از مسائل با اهل سنت دارای منافع و دغدغه های مشترک هستند.بنابراین گام اول حیاتی پذیرش واقعیت حضور و فعالیت طرف مقابل است .

گام دوم بعد از پذیرش فلسفه وجودی طرف مقابل نهادینه شدن این واقعیت است که حال که وجود این تنوع را قبول کردیم ، در گام دوم باید یاد بگیریم که به عقاید و برداشت های یکدیگر احترام بگذاریم .این ضرورت یک رفتار کاملا متقابل است .به عبارت دیگر اهل سنت و شیعیان باید با درک حساسیت های یکدیگر از توهین و بی احترامی به مقدسات یکدیگر پرهیز نمایند .در زیر مجموعه این ضرورت دو رفتار عملیاتی باید نهادینه گردد:

  • ممکن است ما برخی از مراسم ها و فعالیت های طرف مقابل را قبول نداشته باشیم .در این شرایط مناسب ترین رفتار این است که بجای ایراد سخنرانی های آتشین در رد این رفتارها خودمان از انجام آنها خودداری کنیم .قطعا کسی ما را مجبور به انجام آن نخواهد کرد .
  • ضرورت دوم این است که تلاش کنیم از تحمیل نظر و عقیده خود به طرف مقابل پرهیز نماییم.این ضرورت با توجه به رویه ای که در برخی از گروه های مجازی مشاهده شده است توصیه شده است .در برخی از اوقات مشاهده می شود که برخی از فعالان دینی به هر نحو تلاش می کنند طرف مقابل را مجبور به پذیرش عقیده خود نمایند .این رویه کاملا اشتباه بوده و در غالب موارد جواب عکس می دهد .

در نهایت دنیای اسلام همانگونه که جهان مسیحیت تنوع و تکثر ایجاد شده را پذیرفته و با آن کنار آمده است باید با تنوع ایجاد شده کنار آمده در مسیر تحمل عقاید مخالف حرکت نماید .این حرکت هم امری اختیاری نیست. بلکه جبر مصالح و منافع امت اسلامی راهی جز این فرارروی ما باز نمی گذارد .پس واقعیت وجودی طرف مقابل را بپذیریم و به عقیده و دیگاه متفاوت آنها از مسائل احترام بگذاریم .

مطالب مرتبط:

اعتراض هند به شرکت نخست وزیر کانادا در مراسم جدایی

مولانا سید عبدالصمد ساداتی در خطبه های نماز جمعه س

فوری: اجساد 13 معدنچی باقی مانده در معدن آزادشهر پ

سخنگوی کاخ سفید از رستوران بیرون انداخته شد

ادامه اعتراضات مردم آمریکا به انتخاب ترامپ

امام جمعه اهل سنت گنبدکاووس:ماه شریف رمضان ماه ضیا

سازمان ملل: جنگ سبب فرار170 هزار یمنی از کشورشان ش

445 هندی در سیل اخیر این کشور کشته شدند

ایران و عربستان؛ضرورت های حرکت در مسیری متفاوت

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آخرین تحلیل ها و مقالات

کانال تلگرام اساس نیوز