b_300_300_16777215_10_images_daesh_Afghanistan.jpg

اساس نیوزبهروز قزل: ارزیابی صحیح وضعیت امنیتی جوامع، به ویژه جوامعی که تهدیدات امنیتی در آن ها از فراوانی قابل توجهی برخوردار است، تنها به واسطه شناخت زمینه های سیاسی-اقتصادی آن جامعه، بررسی تأثیرات ساختاری نظام بین الملل و یا تنها از طریق مطالعه نظام اندیشه گی و گرایش های فکری کنشگران مخل امنیت، میسر نخواهد بود. چرا که امروزه، کمتر کارشناسی تردید می کند که پدیده های امنیتی، پدیده هایی چندوجهی، چندعاملی و دارای عوارض چندگانه هستند و هر گونه تلاشی برای تقلیل علل و زمینه های این پدیده ها صرفا به عوامل جامعه شناختی و یا صرفا به عوامل بین المللی و ورااجتماعی، سهل باوری در تحلیل را فراهم خواهد کرد.

 

این یادداشت که پیش از این در 4 فروردین 1397 با عنوان «چرا افغانستان هنوز هم نگرانمان می کند؟» منتشر شده است، با توجه به تحولات سیاسی و امنیتی اخیر در افغانستان و افزایش تحرک گروه های تروریستی به ویژه داعش در برخی مناطق این کشور، بار دیگر منتشر شده و در اختیار علاقمندان قرار می گیرد.

 

نام افغانستان، مدت ها است – درست یا نادرست – با تروریسم، افراطی گری مذهبی و ناامنی گره خورده است. حدود یک دهه از خروج نیروهای شوروی از افغانستان می گذشت که در نخستین سال قرن بیست ویکم، این کشور باز هم مورد هجوم قدرت های بزرگ قرار گرفت. تأثیر این شرایط بر وضعیت امنیتی افغانستان در سال های اخیر تردیدناذیر است. علاوه بر آن و از سال های قبل تر، حضور جریانات فکری تندرو و بازیگران داخلی مؤثر بر اوضاع امنیتی افغانستان نیز غیرقابل اغماض است.

 

17 سال از آغاز رسمی مبارزه نیروهای بین المللی با تروریسم در افغانستان سپری شده است. به عنوان شاهدی برای تحولات اخیر این کشور، دولت افغانستان، تجربه چندین انتخابات فراگیر را نیز از سر گذرانده است و در تعاملات بین المللی در قامت دولتی یکپارچه که طرف مراوده سایر دولت ها و نهادهای بین المللی است ظاهر شده است. اما این وضعیت، گویای تمام واقعیت افغانستان نیست.

 

در یک نمونه و به عنوان اظهار نظری رسمی، «محمد حنیف اتمر، مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری افغانستان که 29 بهمن ماه گذشته به دعوت «محمد بن سلمان آل سعود» به عربستان سفر کرده بود در مصاحبه ای با روزنامه عربی الشرق الاوسط گفت که بیش از 55 هزار تروریست در کشورش حضور دارند. او حتی تقسیم بندی زیر را از تنوع عناوین تروریست ها نیز ارایه داد و افزود که 30 تا 40 هزار تن از تروریست‌ طالبان، 6 تا 7 هزار تروریست پاکستانی، 2 تا 3 هزار عضو سازمان‌های تروریستی منطقه‌ای ( بدون نام)، نزدیک به 3 هزار تن اعضای گروه‌های افراطی بین‌المللی مانند گروه داعش و 1 تا 2 هزار تن نیز از گروه القاعده در افغانستان حضور دارند».

 

یکی از کارشناسان مسائل افغانستان نیز معتقد است در سال های اخیر، «متناسب با افزایش شدت حملات، تعداد تلفات هم افزایش پیدا کرده است. همین مسئله باعث شده است که امروز از 34 استان افغانستان، 27 استان از نظر هشدارهای امنیتی یا به لحاظ درجه ناامنی در وضعیت بسیار بالا قرار بگیرند. درعین حال، پیشروی طالبان و تسلط آن بر مناطق مختلف سیر صعودی پیدا کرده است؛ به گونه‌ای که گفته می‎شود طالبان در سال گذشته بر 3 درصد خاک افغانستان کنترل یافته و بر 8 درصد آن نفوذ داشته است. اما امروزه میزان کنترل طالبان بر بخش‎هایی از خاک افغانستان به چیزی حدود 10 درصد رسیده است؛ این در حالی‌است که میزان کنترل و نفوذ دولت بر خاک کشور، کاهش پیدا کرده است»

 

همچنین، هشدار کارشناسان معطوف به این جنبه از تحولات افغانستان است که علاوه بر مسائل پیشین، «ورود داعش به این کشور نیز بر مسائل و مشکلات افغانستان افزوده است؛ به عبارت دیگر، اگر تا پیش از این، طالبان سبب افزایش بی ثباتی در افغانستان می‎شد، اکنون داعش هم وارد این کشور شده است. گروه تروریستی داعش مرکب از گروه‎های مختلف است و از مجموع 90 گروه تروریستی شناخته شده در جهان، 20 گروه آن امروزه در قالب‎های گوناگون در مرزهای افغانستان و پاکستان فعال هستند که توجه اصلی شان نیز معطوف به افغانستان است. علاوه بر این، یک سری اتفاقات در دولت به وقوع پیوسته است که زمینه پیشروی و تاثیرگذاری گروه‎های شورشی را بیشتر کرده است».

 

در رابطه با کم و کیف حضور داعش در افغانستان، این گمانه زنی ها، همواره با شائبه و تردیدهایی همراه بوده است. بحث نحوه تعامل یا تقابل قدرت های بین المللی با این گروه تروریستی، فرصت ها و تهدیدهای بهره برداری قدرت های بزرگ از بزرگ نمایی یا کوچک نمایی حضور داعش در افغانستان، وضعیت امنیتی آسیای مرکزی در مجاورت این کشور نقش روسیه، سیاست های خصمانه برخی کشورها غربی و در رأس آن ایالات متحده با ایران که در همسایگی افغانستان واقع شده است، رفتار بازیگران منطقه ای در قبال این پدیده امنیتی، رقابت بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای در پهنه این کشور و ... همه و همه بر ابهام و شکنندگی ارزیابی ها از فضای امنیتی افغانستان می افزاید.

 

با تمام این ها و از چشم انداز سیاسی - اقتصادی داخلی افغانستان، کارشناسان معتقدند که این کشور «به لحاظ اقتصادی وضعیت مطلوبی ندارد. در بین 189 کشور جهان، افغانستان به لحاظ شاخص‎های اقتصادی در ردیف 177 قرار دارد. همچنین نزدیک به 40 درصد جمعیت این کشور زیر خط فقر زندگی می‎کنند و قریب به 36 درصد از جمعیت آن بیکار هستند. این مسائل و مشکلات باعث می‎شود گروه‎های شورشی انگیزه بیشتری برای حرکت داشته باشند. مضاف بر اینکه مشروعیت دولت هم به دلیل ضعف‎های عملکردی کاهش پیدا کرده است. به طوری که امروزه درصد قابل توجهی از مردم از عملکرد دولت راضی نیستند و نسبت به عملکرد آن انتقاد دارند. در چنین شرایطی توانمندی گروه‎هایی مانند داعش نیز بالا است، این گروه برای یک جنگجو در ماه حقوقی برابر با 700 تا 1000 دلار می‎پردازد. گروه طالبان هم به هر نیروی خود در ماه چیزی بیش از 300 دلار می‎پردازد. این در حالی است که دولت افغانستان برای هر سرباز کمتر از 200 دلار پرداخت می کند. لذا در جامعه فقیری مانند افغانستان که بیکاری بیداد می‎کند، این انگیزه‎های مالی باعث حرکت جوانان بیکار به سمت این گروه‎ها می‎شود».

 

ایالات متحده، با توجه به ظرفیت پایگاه های نظامی خود در افغانستان و نیز روابط امنیتی ویژه ای که با این کشور دارد، به افغانستان به چشم فرصت بی نظیر ژئواستراتژیکی می نگرد. واقع شدن این کشور در موقعیتی ژئوپلیتیکی در میانه چین، روسیه و غرب آسیا (با حضورایران) از جمله دلایل اهمیت افغانستان است. رقابت های منطقه ای بازیگرانی مانند هند و پاکستان نیز بر شدت اهمیت (و در عین حال پیچیدگی) مسائل این کشور می افزاید. این در حالی است که تعاملات فکری و مراودات مالی برخی گروه های فروملی فعال و نیز بیشتر جریانات تندرو در افغانستان با برخی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس نیز همواره مورد اشاره کارشناسان و ناظران مسائل افعغانستان بوده است.

 

علاوه بر موارد مذکور، حضور دیاسپورای افغان در بسیاری از کشورهای اروپایی و در غرب آسیای دارای اهمیت است. حضور برخی از تبعه افغانستان در میان عناصر گروه های تروریستی نیز مزید بر علت این اهمیت است. وضعیت روبه پایان داعش در عراق و سوریه، سیاست یک بام و دو هوای غرب در قبال این گروه تروریستی، نقش ایران و روسیه در سرکوب عناصر داعش (در عین حال که از وضعیت امنیتی افغانستان نیز تأثیرمی پذیرند) و افزایش حملات و تحرکات گروه های منتسب به داعش در افغانستان در ماه های اخیر، از جمله عواملی است که باعث نگرانی از وضعیت امنیتی آینده افعانستان می شود.

 

در یک چشم انداز کلی، نتایج حاصل از رقابت قدرت ها در سطح بین المللی، رقابت و تخاصم بازیگران منطقه ای، زمینه های مساعد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در داخل و زمینه حضور گرایش های مختلف فکری و تنازع قرائت های تندرو دینی در افغانستان، همگی، حکایت از این دارد که وضعیت امنیتی افغانستان با چشم انداز ثبات مطلوب و آرامش نسبی، فاصله قابل توجهی دارد و احتمالا، نگرانی کارشناسان در خصوص آینده تحولات این حوزه در افغانستان، به جا و واقعی است.

مطالب مرتبط:

گزیده ای از مستند 90 بهار همچنان سبز (مستند زندگی

جوان دانمارکی به جرم مجرد بودن آتش گرفت

بیانات دکتر حسن روحانی درباره حقوق و جایگاه مذاهب

آشنایی با جوامع مسلمان چین در موزه شارجه

 

مسئولان هاوائی مشغول آماده شدن برای حمله هسته‌ای ک

مهاجران کاری و تفکرات افراطی در آسیای مرکزی

گروه‌های اسلامی بنگلادش خواهان جنگ علیه دولت میانم

مولانا عبدالحمید در مراسم تودیع و معارفه استاندار

تمرین رژه نظامی "روز پیروزی" در روسیه

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آخرین تحلیل ها و مقالات

کانال تلگرام اساس نیوز