b_0_0_0_10_images_852741963852.jpg

اساس نیوز: شریعت مقدس اسلام در زمینه تجارت وفعالیت اقتصادی به پاره ای از اصول وضوابط تکیه کرده است که با رعایت آن می توان اقتصادی کارآمد، جامعه ای پویا و نظام مالی عادلانه ای به وجود آورد. هر فرد مسلمان که می خواهد به فعالیت مشروع اقتصادی و تجارتی سالم که مورد تایید اسلام است، بپردازد و از راه حلال کسب درآمد کند، موظف به رعایت این اصول است.

 

دولت های اسلامی نیز وظیفه دارند این قوانین را در امور اقتصادی کشور اعمال کرده و تجارت خود را بر مبنای این ضوابط پایه گذاری کنند و کسانی را که از مقررات و دستورات اقتصادی اسلام سرپیچی کنند، مورد پیگیرد قانونی قراردهند. اکنون به طور اجمال به پاره ای از این اصول اشاره می شود.

 

اصل اول: آنچه فروخته می شود، باید بر اساس شرع «مال یا کالا» باشد.

به موجب این اصل، خرید و فروش اشیایی مانند شراب، خوک، خون، لاشه مردار که در شرع اعتبار مالی ندارد، جایز نیست و باطل است. در روایتی از حضرت جابر (رض) منقول است که «انه سمع رسول الله یقول و هو بمکه عام الفتح: ان الله و رسوله حرم بیع الخمر والمیته والخنزیر والاصنام» (1). یعنی: «از رسول خدا در سال فتح مکه هنگامی که در مکه حضور داشتند، شنیدم که فرمودند: همانا خدا و رسول وی خرید و فروش شراب، مردار، خوک و بت ها را حرام نمودند».

 

اصل دوم: معامله ای که در آن کلاهبرداری یا نوعی فریب وجهل باشد، جایز نیست.

الف: در صحیح مسلم، به روایت حضرت ابوهریره (رض) آمده است: «نهی رسول الله عن بیع الحصاه وعن بیع الغرر» (2). یعنی: «رسول الله (ص) از بیع سنگریزه (3) و از داد و ستدی که در آن فریب باشد، نهی فرمود».

ب: در روایتی از ابوسعید خدری (رض) نقل شده که: «نهی رسول الله(ص) عن شراء ما فی بطون الانعام حتی تضع» (4). یعنی: «رسول اکرم از فروش جنین در شکم حیوانات ممانعت فرمودند». فریب و جهالتی که در این نوع معامله وجود دارد، نیازی به توضیح ندارد؛ زیرا معلوم نیست که جنین زنده به دنیا بیاید.

 

اصل سوم: فروش چیز غیرمملوک جایز نیست (یعنی فروش کالا یا مالی که هنوز در مالکیت شخصی قرار نگرفته جایز نیست).

در روایتی از بهز بن حکیم، آمده است: «قال یا رسول الله یاتینی الرجل فیرید منی البیع لیس عندی افابتاعه له من السوق فقال لاتبع ما لیس عندک» (5). یعنی: «از رسول خدا پرسیدم: گاه یک شخص برای خرید کالایی که نزد من وجود ندارد، می آید، آیا در چنین شرایطی می توانم آن کالا را از بازار تهیه کنم و به او بفروشم؟ رسول گرامی در جواب فرمود: چیزی را که نزد تو وجود ندارد، نفروش».

 

اصل چهارم: فروختن کالا یا مال مملوک قبل از قبض آن، جایز نیست.

در روایتی از ابن عباس نقل شده است: «اما الذی نهی عنه النبی صلی الله علیه وسلم فهوالطعام ان یباع حتی یقبض قال ابن عباس ولا احسب کل شی الا مثله» (6). یعنی: «معامله ای که رسول اکرم از انجام آن نهی فرموده، فروش گندم توسط خریدار قبل از قبض آن است». ابن عباس می فرماید: «گمان نمی کنم حکم بقیه اشیاء غیر از این باشد». بنابراین، اگر کالا یا مال خریداری شده، هنوز از میان کالاهای فروشنده جدا نشده و به خریدار تحویل نشده است، فروختن آن به دیگری جایز نیست.

 

امروزه متأسفانه این قبیل معاملات به کثرت انجام می شود و یک کالا یا مال، قبل از قبض توسط خریدار به چند مشتری دیگر فروخته می شود.

 

اصل پنجم: معامله وتجارت باید از ربا و شبهه ربا پاک باشد.

در قرآن کریم آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ (7). یعنی: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از خدا پروا كنيد و اگر مؤمن هستید، آنچه از ربا باقى مانده است واگذاريد». همچنین، «فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ (8). یعنی: «و اگر [چنين‌] نكرديد، بدانيد به جنگ با خدا و فرستاده وى، برخاسته‌ايد؛ و اگر توبه كنيد، سرمايه‌هاى شما از خودتان است. نه ستم مى‌كنيد و نه ستم مى‌بينيد».

 

همان طور که ذکر شد، در اهمیت این قضیه اینچنین بیان شده است که ایمان آورندگان می بایست از خدا بترسند و آنچه را که از ربا باقی مانده است، ترک کنند. چرا که اگر چنین نکردند، می بایست آماده جنگ با خدا ورسول او باشند.

 

در صورتی که طلا با طلا و نقره با نقره مبادله شود، رعایت دو امر لازم وضروری است: تساوی و تقابض. یعنی، هر دو طرف معامله باید در همان مجلس عقد معامله، عوض دریافت کنند و مقدار هر دو جنس نیز باید مساوی باشد. مقدار اضافی در هر عوض ربا محسوب می شود.

 

اما در صورتی که مبادله طلا با نقره انجام گیرد، تقابض (رد و بدل کردن طلا ونقره) شرط می شود، اما تساوی لازم نیست (9).

 

اصل ششم: شرط فاسد در بیع شرکت موجب فساد آن معامله یا شرکت می شود.

شرط فاسد آن است که مخالف با مقتضای عقد بیع بوده و نفع یکی از طرفین فروشنده یا خریدار در آن بیشتر مورد نظر باشد (10). به عنوان مثال، دو نفر باهم روی قیمت یک کالا توافق می کنند، فروشنده به این شرط حاضر به فروش کالای خود می شود که آن کالا باید بعد از فروش تا مدتی در اختیار وی باشد تا از آن استفاده کند.

 

اصل هفتم: جمع کردن دو معامله ضمن یک عقد جایز نیست.

در حدیثی آمده است: «نهی رسول الله(ص) عن بیعتین فی روایه صفقه علی صفقه» (11). یعنی: «رسول اکرم از انجام دادن دو معامله دریک عقد، نهی فرمودند».

 

با توجه به این که در تهیه این نوشتار، اختصار مورد نظر بوده است؛ به ذکر مطالب و اصول یاد شده بسنده می شود. اقتصاد اسلامی دارای توضیحات و مباحث مفصل بوده و شامل اصول و ضوابط متعدد است. علاقمندانی که می خواهند تجارتی سالم و اسلامی داشته باشند و از راه های حلال کسب درآمد کنند، جهت آگاهی بیشتر می توانند به منابع و کتاب هایی که در این زمینه نوشته شده است، مراجعه کنند.

 

گردآورنده: عبا آخوند محمدنژاد

 

منابع:

1- بخاری، باب 112، حدیث 2236.

2- مسلم، کتاب البیوع،5/3.

3- بیع سنگریزه: معامله ای بود که در زمان جاهلیت انجام می گرفت، مشتری در حین گفتگو با فروشنده درباره خرید یک کالا، سنگریزه ای به طرف کالا می انداخت و سنگریزه روی هر یک از آن کالاها که می افتاد، معامله روی همان انجام می گرفت و بعد از آن هیچ کس حق اعتراض نداشت (الهدایه:3/53).

4- ابن ماجه:2/740، حدیث:2196.

5- ابوداود، 3/302.

6- بخاری، 6/166، حدیث: 2135.

7- بقره، 278.

8- بقره، 279.

9- الهدایه:3/79.

10- هدایه:3/59.

11- ابوداود: 3/290.

مطالب مرتبط:

تظاهرات مسلمانان نیجریه علیه ممنوعیت حجاب

مولوی عبدالحمید:نباید به دست عوامل افراطی بهانه بد

ا

دعوت یک مبلغ مصری به خشونت علیه زنان !

ی

استقرار سامانه پدافند هوایی ارتش ترکیه در شهر البا

ا

مدیر انتشاراتی خواجه عبدالله انصاری :باید راه دخال

داعش شهر تاریخی نمرود را تخریب کرد

واشنگتن "هیئت تحریر الشام" را بخشی از القاعده دانس

 

ماموستا فائق رستمی: پیامبر ما نه تنها برای امت اسل

داعش مقبره یونس‌نبی(ع)را به پارک تبدیل می‌کند

 

آخرین تحلیل ها و مقالات

کانال تلگرام اساس نیوز